Milletlerarası Türk Akademisi ile Moğol Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü iş birliğinde Moğolistan’ın Ötüken bölgesinde yürütülen bilimsel hafriyat çalışmaları kararında Göktürk Devleti’nin hükümdarları Bilge Kağan ve Kül Tigin’in babası İlteriş Kağan’ın külliyesi ile yazıtı keşfedildi.
Moğolistan’ın başşehri Ulan Batur’da hususla ilgili düzenlediği basın toplantısında konuşan Memleketler arası Türk Akademisi Lideri Darhan Kıdırali, 2019’da Moğolistan’ın Arkeoloji Enstitüsü uzmanlarıyla Ötüken bölgesindeki Nomgon ovasında ortaklaşa başlattıkları hafriyat çalışmalarının muvaffakiyetle sonuçlandığını söylemiş oldu.
Hafriyat çalışmaları kararında Bilge Kağan ile Kül Tigin’in babası İlteriş Kağan’ın külliyesi ve yazıtını keşfettiklerini kaydeden Kıdırali, “Anıt metninden elde edilen bilgilere dayanarak, Nomgon külliyesinin Göktürk Kağanlığını bir daha canlandıran Kül Tigin ve Bilge Kağan’ın babası İlteriş Kutluk Kağan’a ithaf edildiği kararına varılmıştır. Ayrıyeten bu külliye, ‘Türk’ isminin birinci kere geçtiği Göktürk periyodunun en eski yazılı anıtı olarak kabul edilmektedir” dedi.
12 SATIRLIK ESKİ TÜRK YAZISI BULUNUYOR
Kıdırali, “İbadet yerinin önünde yazıtın üst kısmı ve kaplumbağa halindeki temeli keşfedildi. Bulunan yapıtın iki yüzünde 12 satırlık eski Türk yazısı, üçüncü yüzünde ise eski Soğd yazısı bulunmaktadır. Keşfe katılan bilim adamları, anıtın metninden, ‘Türk’, ‘Kutluk’, ‘Tümen’ üzere bir dizi söz tespit etti.” dedi.
Bunun yanı sıra külliyenin kapısında 51 balbal taşın sırayla yerleştirildiğini kaydeden Kıdırali, bunlar içinde 5 balbal taşından Aşina ailesine ilişkin “dağ keçisi” sembolünün tespit edildiği bilgisini paylaştı.
“İLTERİŞ KAĞAN ANITI, ORHUN ANITI ÜZERE GÖKTÜRK DEVLETİ İÇİN DEĞERLİ BİR ANIT”
Kıdırali, İlteriş Kağan’ın Nomgon külliyesinin genel olarak oğulları Bilge Kağan ve Kül Tigin’in anıtlarına benzediğini söylemiş oldu.
Nomgon’daki İlteriş Kağan yazıtının üst tarafında bedeni ejderha halinde iki kurt başı simgelendiğini belirten Kıdırali, “Taspar Kağan, Bilge Kağan, Kül Tigin ve başka anıtların doruğuna de bu çeşit kağanlık simgeleri olan ejderha biçimli kurt başlı bir biçimin çizildiği bilinmektedir. Nomgon anıtının, Orhun anıtları üzere Göktürk devleti için değerli bir anıt olduğu anlaşılmaktadır” değerlendirmesini yaptı.
TÜRK DEVLETLERİNDE TANITIMI YAPILACAK
Kıdırali, Memleketler arası Türk Akademisi olarak Nomgon hafriyat sonuçları ile ilgili bilimsel kitap hazırlayacaklarını ve tanıtımını ise tüm Türk devletlerinin başşehirlerinde yapmayı planladıklarını belirterek, “Moğolistan’daki Göktürk devrine ilişkin anıtların hafriyatları gelecekte de devam edecek” diye konuştu.
Moğolistan’ın başşehri Ulan Batur’da hususla ilgili düzenlediği basın toplantısında konuşan Memleketler arası Türk Akademisi Lideri Darhan Kıdırali, 2019’da Moğolistan’ın Arkeoloji Enstitüsü uzmanlarıyla Ötüken bölgesindeki Nomgon ovasında ortaklaşa başlattıkları hafriyat çalışmalarının muvaffakiyetle sonuçlandığını söylemiş oldu.
Hafriyat çalışmaları kararında Bilge Kağan ile Kül Tigin’in babası İlteriş Kağan’ın külliyesi ve yazıtını keşfettiklerini kaydeden Kıdırali, “Anıt metninden elde edilen bilgilere dayanarak, Nomgon külliyesinin Göktürk Kağanlığını bir daha canlandıran Kül Tigin ve Bilge Kağan’ın babası İlteriş Kutluk Kağan’a ithaf edildiği kararına varılmıştır. Ayrıyeten bu külliye, ‘Türk’ isminin birinci kere geçtiği Göktürk periyodunun en eski yazılı anıtı olarak kabul edilmektedir” dedi.
12 SATIRLIK ESKİ TÜRK YAZISI BULUNUYOR
Kıdırali, “İbadet yerinin önünde yazıtın üst kısmı ve kaplumbağa halindeki temeli keşfedildi. Bulunan yapıtın iki yüzünde 12 satırlık eski Türk yazısı, üçüncü yüzünde ise eski Soğd yazısı bulunmaktadır. Keşfe katılan bilim adamları, anıtın metninden, ‘Türk’, ‘Kutluk’, ‘Tümen’ üzere bir dizi söz tespit etti.” dedi.
Bunun yanı sıra külliyenin kapısında 51 balbal taşın sırayla yerleştirildiğini kaydeden Kıdırali, bunlar içinde 5 balbal taşından Aşina ailesine ilişkin “dağ keçisi” sembolünün tespit edildiği bilgisini paylaştı.
“İLTERİŞ KAĞAN ANITI, ORHUN ANITI ÜZERE GÖKTÜRK DEVLETİ İÇİN DEĞERLİ BİR ANIT”
Kıdırali, İlteriş Kağan’ın Nomgon külliyesinin genel olarak oğulları Bilge Kağan ve Kül Tigin’in anıtlarına benzediğini söylemiş oldu.
Nomgon’daki İlteriş Kağan yazıtının üst tarafında bedeni ejderha halinde iki kurt başı simgelendiğini belirten Kıdırali, “Taspar Kağan, Bilge Kağan, Kül Tigin ve başka anıtların doruğuna de bu çeşit kağanlık simgeleri olan ejderha biçimli kurt başlı bir biçimin çizildiği bilinmektedir. Nomgon anıtının, Orhun anıtları üzere Göktürk devleti için değerli bir anıt olduğu anlaşılmaktadır” değerlendirmesini yaptı.
TÜRK DEVLETLERİNDE TANITIMI YAPILACAK
Kıdırali, Memleketler arası Türk Akademisi olarak Nomgon hafriyat sonuçları ile ilgili bilimsel kitap hazırlayacaklarını ve tanıtımını ise tüm Türk devletlerinin başşehirlerinde yapmayı planladıklarını belirterek, “Moğolistan’daki Göktürk devrine ilişkin anıtların hafriyatları gelecekte de devam edecek” diye konuştu.