“Pilleri Yere Atarsam Ne Olur?” Diye Başlayan Bir Akşam
Geçenlerde evde çekmeceleri karıştırırken eski bir kumandanın içinden iki tane pil çıktı. Biri neredeyse yepyeniydi, diğeri ise artık cihazı çalıştırmayacak kadar bitmişti. İkisini avucumda tutup bir süre düşündüm: “Bunları çöpe atsam ne olur? Hatta yere atsam, sokakta bıraksam ne değişecek ki?”
Bu soru bana ilk bakışta gereksiz derecede basit gelmişti.
Sonra aynı akşam arkadaş grubumuzda bu konuyu açtım. İlginç olan şu oldu: Herkesin piller hakkında farklı bir fikri vardı. Birimiz “Bir tane pilden ne olacak?” diyordu, birimiz “Çevreye zarar verir” diyordu. Bir başkası ise “Asıl mesele tek pil değil, milyonlarcası” diye karşı çıktı.
Derken sohbet beklemediğimiz bir yere gitti.
Çünkü aslında mesele yalnızca bir pili nereye atacağımız değildi. Mesele, kullandığımız bir eşyanın işimiz bittikten sonra da hayatımızın bir parçası olmaya devam ettiğini fark edip etmediğimizdi.
O Gece Masanın Üzerindeki Üç Pil
Hikâyemizde dört kişi vardı: Emre, Derya, Murat ve Selin.
Masanın üzerinde üç farklı pil duruyordu. Biri sıradan kalem pil, biri düğme pil, diğeri ise eski bir kablosuz kulaklığın lityum iyon bataryasıydı.
Emre hemen pilleri eline aldı.
“Bence önce türlerini ayıralım,” dedi. “Çünkü hepsine aynı muameleyi yapmak doğru olmayabilir.”
Bu, onun karakteristik yaklaşımıydı. Bir sorun gördüğünde önce problemi parçalara ayırır, sonra çözüm arardı. Konuyu duygusal bir tartışmaya çevirmek yerine “Ne yapmamız gerekiyor?” sorusuna odaklanırdı.
Derya ise masadaki pillerden birini eline alıp şöyle dedi:
“Tamam ama bunu sadece teknik bir mesele olarak görmeyelim. Bu pilleri toplayan, taşıyan, ayıran insanlar da var. Yanlış yere attığımız şeyin yükünü başkası taşıyor.”
Bir anda konuşmanın yönü değişti.
Derya'nın bakış açısı yalnızca çevreyi değil, insan ilişkilerini ve toplumsal sorumluluğu da işin içine katıyordu.
Murat gülümsedi.
“Yani Emre pillerin kaderini, sen de insanların kaderini düşünüyorsun.”
Derya başını salladı.
“Tam olarak öyle değil. İkisi birbirinden ayrı değil zaten.”
Bu cümle masada birkaç saniyelik sessizlik oluşturdu.
Çünkü haklıydı.
Bir atığın çevreye verdiği zarar yalnızca toprağın, suyun veya havanın problemi değildi. Atık yönetiminde çalışan insanlar, belediyeler, geri dönüşüm tesisleri, itfaiyeciler ve hatta gelecek kuşaklar da bu zincirin içindeydi.
“Yere Atınca Ne Olacak Ki?”
Murat, yıllar önce okul bahçesinde yaşadığı bir olayı anlattı.
“Ben küçükken pil bittiğinde doğrudan çöpe atardım. Hatta bazen yere düşürdüğüm pili almazdım bile. Çünkü kafamdaki mantık şuydu: Pil zaten küçücük.”
Sonra güldü.
“Şimdi düşününce komik geliyor.”
Emre hemen araya girdi:
“Asıl problem de bu. Küçük olması, etkisinin küçük olduğu anlamına gelmiyor.”
Bu noktada konu biraz daha ciddileşti.
Piller kimyalarına göre farklı maddeler içeriyor. Bazılarında lityum, nikel, kadmiyum, kurşun veya başka metaller bulunabiliyor. Yanlış yönetildiklerinde çevre ve insan sağlığı açısından risk oluşturabilecekleri TAP Derneği tarafından da açıkça belirtiliyor. Tap+1
Fakat burada önemli bir ayrıntı var:
“Her pil aynı derecede tehlikelidir” demek doğru değil.
Pil türü önemlidir.
Özellikle lityum içeren piller söz konusu olduğunda konu yalnızca kimyasal maddelerden ibaret değildir. Hasar görmüş veya yanlış şekilde atılmış bir lityum iyon pil kısa devre yaparak yangın riskine yol açabilir. ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), lityum iyon pillerin evsel çöpe veya normal geri dönüşüm kutularına atılmaması gerektiğini belirtiyor. US EPA+1
Murat şaşırdı.
“Yani yere attığım pilin bir gün çöp kamyonunda yangına sebep olma ihtimali bile var mı?”
Emre:
“Özellikle lityum iyon piller için yanlış yönetim böyle bir risk oluşturabilir.”
EPA'nın verileri de konunun teorik olmadığını gösteriyor. Kurum, 2013-2020 arasında atık yönetimi sistemindeki lityum iyon pillerle ilişkilendirilen 240'tan fazla yangın vakasını incelemişti. US EPA
Masadaki üç pile artık farklı gözlerle bakıyorduk.
Pil Yere Atılınca Hemen Bir Şey Olur mu?
İşin en ilginç tarafı buydu.
Bir pili yere attığınız anda toprağın duman çıkarmasını beklemeyin.
Film sahnesi gibi anında bir felaket yaşanmaz.
İşte tam da bu yüzden yanlış davranış normalleşebilir.
Bir insan yere bir pil atar.
Hiçbir şey olmaz.
Ertesi gün başka biri bir tane daha atar.
Yine hiçbir şey olmaz.
Bir hafta sonra onlarcası olur.
Hâlâ kimse bir sonuç görmeyebilir.
Fakat atık yönetimi böyle çalışmaz. Etki bazen tek bir olayda değil, milyonlarca küçük davranışın birleşiminde ortaya çıkar.
Derya burada ilginç bir soru sordu:
“Bir davranışın sonucu hemen görünmüyorsa, o davranış gerçekten sonuçsuz mudur?”
Kimse cevap vermedi.
Çünkü hepimizin günlük hayatında bunun onlarca örneği vardı.
Su israfı.
Plastik kullanımı.
Elektrik tüketimi.
Gereksiz alışveriş.
Atıkların yanlış ayrılması.
Tek tek bakıldığında küçük görünen davranışlar, toplum ölçeğinde büyüyordu.
Bir Pilin Tarihine Yolculuk
Sonra Selin, konuyu geçmişe taşıdı.
“Pil dediğimiz şey aslında düşündüğümüzden daha eski bir hikâyenin parçası.”
Gerçekten de öyleydi.
Elektrik üretme ve depolama fikri yüzyıllardır gelişiyordu. Alessandro Volta'nın 1800 yılında geliştirdiği volta pili, modern batarya teknolojisinin tarihindeki önemli dönüm noktalarından biri kabul edilir.
İlk dönemlerde pil, insanların günlük yaşamında bugünkü kadar görünür değildi.
Bugün ise durum tamamen farklı.
Kumandalar, saatler, oyuncaklar, bilgisayarlar, telefonlar, elektrikli araçlar, kablosuz kulaklıklar ve enerji depolama sistemleri…
Modern hayatın önemli bir bölümü enerjiyi küçük hücrelerin içine sıkıştırma becerimize dayanıyor.
Bu nedenle pil meselesi aslında modern toplumun önemli bir paradoksunu gösteriyor:
Enerjiyi giderek daha küçük cihazlara sığdırmayı öğrendik, fakat bu cihazların ömrü sona erdiğinde onları nasıl yöneteceğimizi öğrenmek aynı hızda ilerlemeyebiliyor.
TAP'ın verileri Türkiye'de atık pil toplama sisteminin yıllardır yürütüldüğünü gösteriyor. Dernek, 2004'ten bu yana milyonlarca kilogram atık pil toplandığını ve Türkiye genelinde çok sayıda belediyeyle çalışıldığını belirtiyor. Tap
Geçenlerde evde çekmeceleri karıştırırken eski bir kumandanın içinden iki tane pil çıktı. Biri neredeyse yepyeniydi, diğeri ise artık cihazı çalıştırmayacak kadar bitmişti. İkisini avucumda tutup bir süre düşündüm: “Bunları çöpe atsam ne olur? Hatta yere atsam, sokakta bıraksam ne değişecek ki?”
Bu soru bana ilk bakışta gereksiz derecede basit gelmişti.
Sonra aynı akşam arkadaş grubumuzda bu konuyu açtım. İlginç olan şu oldu: Herkesin piller hakkında farklı bir fikri vardı. Birimiz “Bir tane pilden ne olacak?” diyordu, birimiz “Çevreye zarar verir” diyordu. Bir başkası ise “Asıl mesele tek pil değil, milyonlarcası” diye karşı çıktı.
Derken sohbet beklemediğimiz bir yere gitti.
Çünkü aslında mesele yalnızca bir pili nereye atacağımız değildi. Mesele, kullandığımız bir eşyanın işimiz bittikten sonra da hayatımızın bir parçası olmaya devam ettiğini fark edip etmediğimizdi.
O Gece Masanın Üzerindeki Üç Pil
Hikâyemizde dört kişi vardı: Emre, Derya, Murat ve Selin.
Masanın üzerinde üç farklı pil duruyordu. Biri sıradan kalem pil, biri düğme pil, diğeri ise eski bir kablosuz kulaklığın lityum iyon bataryasıydı.
Emre hemen pilleri eline aldı.
“Bence önce türlerini ayıralım,” dedi. “Çünkü hepsine aynı muameleyi yapmak doğru olmayabilir.”
Bu, onun karakteristik yaklaşımıydı. Bir sorun gördüğünde önce problemi parçalara ayırır, sonra çözüm arardı. Konuyu duygusal bir tartışmaya çevirmek yerine “Ne yapmamız gerekiyor?” sorusuna odaklanırdı.
Derya ise masadaki pillerden birini eline alıp şöyle dedi:
“Tamam ama bunu sadece teknik bir mesele olarak görmeyelim. Bu pilleri toplayan, taşıyan, ayıran insanlar da var. Yanlış yere attığımız şeyin yükünü başkası taşıyor.”
Bir anda konuşmanın yönü değişti.
Derya'nın bakış açısı yalnızca çevreyi değil, insan ilişkilerini ve toplumsal sorumluluğu da işin içine katıyordu.
Murat gülümsedi.
“Yani Emre pillerin kaderini, sen de insanların kaderini düşünüyorsun.”
Derya başını salladı.
“Tam olarak öyle değil. İkisi birbirinden ayrı değil zaten.”
Bu cümle masada birkaç saniyelik sessizlik oluşturdu.
Çünkü haklıydı.
Bir atığın çevreye verdiği zarar yalnızca toprağın, suyun veya havanın problemi değildi. Atık yönetiminde çalışan insanlar, belediyeler, geri dönüşüm tesisleri, itfaiyeciler ve hatta gelecek kuşaklar da bu zincirin içindeydi.
“Yere Atınca Ne Olacak Ki?”
Murat, yıllar önce okul bahçesinde yaşadığı bir olayı anlattı.
“Ben küçükken pil bittiğinde doğrudan çöpe atardım. Hatta bazen yere düşürdüğüm pili almazdım bile. Çünkü kafamdaki mantık şuydu: Pil zaten küçücük.”
Sonra güldü.
“Şimdi düşününce komik geliyor.”
Emre hemen araya girdi:
“Asıl problem de bu. Küçük olması, etkisinin küçük olduğu anlamına gelmiyor.”
Bu noktada konu biraz daha ciddileşti.
Piller kimyalarına göre farklı maddeler içeriyor. Bazılarında lityum, nikel, kadmiyum, kurşun veya başka metaller bulunabiliyor. Yanlış yönetildiklerinde çevre ve insan sağlığı açısından risk oluşturabilecekleri TAP Derneği tarafından da açıkça belirtiliyor. Tap+1
Fakat burada önemli bir ayrıntı var:
“Her pil aynı derecede tehlikelidir” demek doğru değil.
Pil türü önemlidir.
Özellikle lityum içeren piller söz konusu olduğunda konu yalnızca kimyasal maddelerden ibaret değildir. Hasar görmüş veya yanlış şekilde atılmış bir lityum iyon pil kısa devre yaparak yangın riskine yol açabilir. ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), lityum iyon pillerin evsel çöpe veya normal geri dönüşüm kutularına atılmaması gerektiğini belirtiyor. US EPA+1
Murat şaşırdı.
“Yani yere attığım pilin bir gün çöp kamyonunda yangına sebep olma ihtimali bile var mı?”
Emre:
“Özellikle lityum iyon piller için yanlış yönetim böyle bir risk oluşturabilir.”
EPA'nın verileri de konunun teorik olmadığını gösteriyor. Kurum, 2013-2020 arasında atık yönetimi sistemindeki lityum iyon pillerle ilişkilendirilen 240'tan fazla yangın vakasını incelemişti. US EPA
Masadaki üç pile artık farklı gözlerle bakıyorduk.
Pil Yere Atılınca Hemen Bir Şey Olur mu?
İşin en ilginç tarafı buydu.
Bir pili yere attığınız anda toprağın duman çıkarmasını beklemeyin.
Film sahnesi gibi anında bir felaket yaşanmaz.
İşte tam da bu yüzden yanlış davranış normalleşebilir.
Bir insan yere bir pil atar.
Hiçbir şey olmaz.
Ertesi gün başka biri bir tane daha atar.
Yine hiçbir şey olmaz.
Bir hafta sonra onlarcası olur.
Hâlâ kimse bir sonuç görmeyebilir.
Fakat atık yönetimi böyle çalışmaz. Etki bazen tek bir olayda değil, milyonlarca küçük davranışın birleşiminde ortaya çıkar.
Derya burada ilginç bir soru sordu:
“Bir davranışın sonucu hemen görünmüyorsa, o davranış gerçekten sonuçsuz mudur?”
Kimse cevap vermedi.
Çünkü hepimizin günlük hayatında bunun onlarca örneği vardı.
Su israfı.
Plastik kullanımı.
Elektrik tüketimi.
Gereksiz alışveriş.
Atıkların yanlış ayrılması.
Tek tek bakıldığında küçük görünen davranışlar, toplum ölçeğinde büyüyordu.
Bir Pilin Tarihine Yolculuk
Sonra Selin, konuyu geçmişe taşıdı.
“Pil dediğimiz şey aslında düşündüğümüzden daha eski bir hikâyenin parçası.”
Gerçekten de öyleydi.
Elektrik üretme ve depolama fikri yüzyıllardır gelişiyordu. Alessandro Volta'nın 1800 yılında geliştirdiği volta pili, modern batarya teknolojisinin tarihindeki önemli dönüm noktalarından biri kabul edilir.
İlk dönemlerde pil, insanların günlük yaşamında bugünkü kadar görünür değildi.
Bugün ise durum tamamen farklı.
Kumandalar, saatler, oyuncaklar, bilgisayarlar, telefonlar, elektrikli araçlar, kablosuz kulaklıklar ve enerji depolama sistemleri…
Modern hayatın önemli bir bölümü enerjiyi küçük hücrelerin içine sıkıştırma becerimize dayanıyor.
Bu nedenle pil meselesi aslında modern toplumun önemli bir paradoksunu gösteriyor:
Enerjiyi giderek daha küçük cihazlara sığdırmayı öğrendik, fakat bu cihazların ömrü sona erdiğinde onları nasıl yöneteceğimizi öğrenmek aynı hızda ilerlemeyebiliyor.
TAP'ın verileri Türkiye'de atık pil toplama sisteminin yıllardır yürütüldüğünü gösteriyor. Dernek, 2004'ten bu yana milyonlarca kilogram atık pil toplandığını ve Türkiye genelinde çok sayıda belediyeyle çalışıldığını belirtiyor. Tap